3 . ثبوت مفاهيم اعتبارى عقلى : سومين مرتبه از ثبوت ، ثبوتى است كه به مفاهيم اعتبارى - مانند عليت ، امكان ، وجوب ، وحدت ، كثرت ، قوه و فعل - نسبت مىدهيم . مفاهيم اعتبارى عقلى در برابر مفاهيم ما هوى قرار دارند . اين دسته از مفاهيم بر خلاف مفاهيم ما هوى به‌طور خودكار از خارج گرفته نمىشوند بلكه عقل با نوعى فعاليت و مقايسه ، براى حكايت از روابط ميان واقعيات خارجى و نحوهء وجودشان ، اين مفاهيم را مىسازد . توضيح اين‌كه مفاهيم ما هوى به آسانى در ذهن تشكيل مىشوند ؛ همين‌كه ذهن از طريق يكى از حواس با يك يا چند مصداق از يك ماهيت خاص مواجه شد ، ماهيت كلى آن را براى خود فراهم مىآورد . مثلا با ديدن چند شىء سفيد ، مفهوم كلى سفيدى را درمىيابد و با چشيدن چند خوراكى شيرين ، مفهوم كلى شيرينى نزدش حاصل مىشود ، بر خلاف مفاهيم اعتبارى عقلى كه عقل براى دست‌يابى به آنها به كندوكاو ذهنى و مقايسهء اشيا با يكديگر نياز دارد . مثلا كيفيت آشنايى ذهن با مفهوم علت و معلول به اين صورت است كه ذهن آتش را با حرارت ناشى از آن مىسنجد و ملاحظه مىكند كه حرارت بر آتش توقف داشته و از آتش ناشى مىشود ؛ آن‌گاه مفهوم علت را براى آتش و مفهوم معلول را براى حرارت اعتبار كرده و حكم مىكند به اين‌كه ميان آن دو رابطهء عليت و معلوليت وجود دارد . بنابراين ، مفهوم علت و معلول پس از مقايسهء دو چيز كه وجود يكى از آنها متوقف بر وجود ديگرى است و با توجه به اين رابطه ، اعتبار مىشود و اگر چنين ملاحظات و مقايساتى در كار نباشد هرگز اين‌گونه مفاهيم به دست نمىآيند ، چنان‌كه اگر هزاران بار آتش ديده شود و يا هزاران بار ، حرارت احساس شود ولى ميان آنها مقايسه‌اى انجام نگيرد و پيدايش يكى از ديگرى مورد توجه واقع نشود هرگز مفهوم علت و معلول به دست نمىآيد . « 1 » مفاهيم اعتبارى نيز نوعى ثبوت و تحقق دارند ، امّا ثبوت آنها به واسطهء ثبوت

--> ( 1 ) . توضيح بيشتر دربارهء مفاهيم اعتبارى و فرق آنها با مفاهيم ما هوى در فصل نهم از بخش يازدهم خواهد آمد .